İçindekiler
Bu yazıda neler bulacaksınız?Tarayıcı Önbellekleme Nedir?
Tarayıcı önbellekleme, bir web sitesini ziyaret eden kişinin indirdiği bazı dosyaların kendi cihazında belirli bir süre saklanmasını sağlayan teknolojidir. Böylece ziyaretçi aynı siteye tekrar girdiğinde her dosyanın yeniden sunucudan indirilmesi gerekmez. Özellikle hız odaklı web tasarım ve geliştirme çözümleri hazırlanırken doğru tarayıcı önbelleği ayarları yapmak, tekrar ziyaretlerde daha hızlı bir deneyim sunulmasına yardımcı olabilir.
Bir web sitesini ilk kez açtığınızda tarayıcınız sayfanın HTML belgesini, görsellerini, yazı tiplerini, CSS dosyalarını ve JavaScript kaynaklarını indirir. Bu dosyaların bir bölümü daha sonraki ziyaretlerde de kullanılacağı için tarayıcı tarafından saklanabilir. Örneğin bir sitenin logosu, kullanılan yazı tipi veya tasarım dosyası her sayfa açılışında baştan indirilmek zorunda değildir.
İşte tarayıcı önbellekleme bu tekrar eden işlemleri azaltır. Ancak burada önemli bir denge vardır. Bir dosyanın uzun süre saklanması hız açısından avantaj sağlayabilir fakat dosya güncellendiğinde ziyaretçinin eski sürümü görmesine de neden olabilir. Bu yüzden önbellekleme yalnızca süreyi artırmaktan ibaret değildir; hangi dosyanın ne kadar süre saklanacağı ve değiştiğinde nasıl yenileneceği birlikte planlanmalıdır.
Browser Cache Web Sitesinin Hızını Nasıl Artırır?
Bir web sitesinin açılması sırasında tarayıcı ile sunucu arasında veri alışverişi gerçekleşir. Ziyaretçi sayfayı her açtığında aynı dosyalar yeniden isteniyorsa bu durum gereksiz ağ trafiği oluşturabilir. Dosyalar uygun şekilde önbelleğe alındığında ise tarayıcı daha önce indirdiği kaynakları yeniden kullanabilir.
Bu durum özellikle aynı web sitesinde birden fazla sayfa gezen veya siteyi tekrar ziyaret eden kişiler için faydalıdır. Örneğin bir ziyaretçi ana sayfadan hizmetler sayfasına, oradan da blog bölümüne geçtiğinde kullanılan logo, bazı görseller, yazı tipleri ve tasarım dosyaları ortak olabilir. Bu kaynakların yeniden indirilmesine gerek kalmaması sayfalar arasındaki geçişleri hızlandırabilir.
Tarayıcı önbelleği şu avantajları sağlayabilir:
Daha az ağ isteği: Daha önce saklanan ve geçerliliğini koruyan dosyalar yeniden indirilmeyebilir.
Daha düşük veri tüketimi: Özellikle mobil bağlantı kullanan ziyaretçiler aynı dosyaları tekrar tekrar indirmek zorunda kalmaz.
Sunucu yükünün azalması: Tekrarlanan dosya isteklerinin azalması, uygun yapılandırmalarda sunucunun iş yükünü hafifletebilir.
Daha akıcı gezinme: Ortak kaynakların yeniden kullanılabilmesi, ziyaretçinin site içerisinde farklı sayfalara geçişini kolaylaştırabilir.
Kaynakların daha verimli kullanılması: Sunucu, bant genişliği ve tarayıcı kaynakları gereksiz tekrarlar yerine ihtiyaç duyulan içeriklere ayrılabilir.
Yine de tarayıcı önbelleğinin etkisi ziyaretçinin siteyi ilk kez mi yoksa daha önce mi ziyaret ettiğine bağlıdır. İlk ziyarette tarayıcının henüz sakladığı dosyalar bulunmadığı için önbelleklemenin avantajı çoğunlukla sonraki ziyaretlerde daha belirgin hale gelir.
Tarayıcı Önbelleği Hangi Dosyaları Saklar?
Tarayıcı önbelleği yalnızca görselleri saklayan bir sistem değildir. Sunucunun yanıt başlıklarına ve dosyanın türüne bağlı olarak farklı kaynaklar önbelleğe alınabilir. Web sitesinin performansını iyileştirmek isteyenlerin öncelikle hangi kaynakların tekrar kullanıldığını anlaması gerekir.
CSS dosyaları
CSS dosyaları web sitesinin renklerini, yazı tiplerini, boşluklarını, düzenini ve görsel görünümünü belirler. Bir tema veya tasarım sistemi tarafından kullanılan CSS dosyaları çoğunlukla birçok sayfada ortaktır. Bu nedenle uygun önbellek politikasıyla saklanmaları tekrar ziyaretlerde gereksiz indirme işlemlerini azaltabilir.
JavaScript dosyaları
Menüler, formlar, açılır alanlar, etkileşimli bileşenler ve çeşitli site işlevleri JavaScript dosyalarıyla çalışabilir. Bu dosyaların da önbelleğe alınması mümkündür. Ancak dosya güncellendiğinde ziyaretçilerin eski sürümü kullanmaması için sürüm yönetiminin doğru yapılması önemlidir.
Görseller
Logo, ikon, ürün fotoğrafı, banner ve içerik görselleri çoğu web sitesinde önemli miktarda veri oluşturur. Aynı görsel farklı sayfalarda kullanılıyorsa her seferinde yeniden indirilmesi gereksiz trafik oluşturabilir. Görseller için uygun önbellek süresi belirlemek, özellikle görsel ağırlıklı sitelerde fayda sağlayabilir.
Yazı tipleri
Web sitelerinde kullanılan özel font dosyaları da önbelleğe alınabilir. Ziyaretçi bir fontu ilk kez indirdikten sonra aynı dosyanın tekrar kullanılması, sonraki sayfa yüklemelerinde ağ trafiğini azaltabilir. Ancak font dosyaları değiştirildiğinde eski sürümün kullanılmasını önlemek için dosya sürümünün yönetilmesi gerekir.
HTML belgeleri
HTML sayfaları da önbelleğe alınabilir ancak her sayfa için uzun süreli saklama politikası kullanmak doğru değildir. Blog yazıları, ürün bilgileri veya sık güncellenen içerikler ile nadiren değişen statik kaynakların ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle HTML belgeleri için uygulanacak politika, CSS, JavaScript ve görsellerden ayrı değerlendirilmelidir.
Cache-Control Nedir ve Nasıl Çalışır?
Cache-Control, HTTP yanıtlarında kullanılan ve tarayıcılar ile diğer önbellek sistemlerine bir kaynağın nasıl saklanabileceğini bildiren önemli bir başlıktır. Sunucu, ziyaretçinin tarayıcısına gönderdiği yanıtla birlikte bu başlığı kullanarak dosyanın ne kadar süre geçerli kabul edileceğini veya yeniden doğrulanması gerekip gerekmediğini belirtebilir.
Örneğin sık değişmeyen ve dosya adı güncellendiğinde yeni bir adres üzerinden sunulan bir görselin uzun süre önbellekte tutulması mantıklı olabilir. Buna karşılık sık değişen bir sayfanın her ziyaret öncesinde sunucuyla yeniden doğrulanması gerekebilir.
Cache-Control içerisinde farklı yönergeler bulunur. Bunların her biri farklı bir önbellekleme davranışı oluşturur. En sık karşılaşılan ifadeleri anlamak, web sitesinin önbellek ayarlarını doğru yönetmek açısından önemlidir.
Max-age
Max-age, bir kaynağın kaç saniye boyunca güncel kabul edileceğini belirtir. Örneğin 86400 saniyelik bir süre, dosyanın bir gün boyunca taze kabul edilmesini sağlar. Tarayıcı bu süre içerisinde uygun koşullar sağlandığında dosyayı yeniden sunucuya sormadan kullanabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sürenin dosyanın gerçekten ne kadar süre değişmeden kalacağına göre belirlenmesidir. Sık değişen bir dosyaya çok uzun süre tanımlanması, ziyaretçilerin eski içeriği görmesine neden olabilir.
Public
Public yönergesi, yanıtın ortak önbelleklerde de saklanmasına izin verilebileceğini belirtir. CDN gibi birden fazla ziyaretçiye hizmet veren önbellek sistemleri açısından önem taşıyabilir. Ancak kişiye özel bilgiler içeren sayfalarda bu yönergenin kullanımı dikkatle değerlendirilmelidir.
Private
Private yönergesi, yanıtın tarayıcı gibi özel önbelleklerde saklanabileceğini ancak ortak önbelleklerde saklanmaması gerektiğini belirtir. Kullanıcıya özel içeriklerde bu ayrım önemlidir. Örneğin oturum açmış bir ziyaretçinin kişisel bilgilerini içeren sayfalar herkesin erişebileceği ortak bir önbelleğe gönderilmemelidir.
No-cache
No-cache ifadesi çoğu zaman yanlış anlaşılır. Bu yönerge, dosyanın hiçbir şekilde saklanmaması gerektiği anlamına gelmez. Tarayıcı dosyayı saklayabilir ancak yeniden kullanmadan önce sunucuyla doğrulama yapması gerekir. Sunucudaki içerik değişmemişse bütün dosyanın yeniden indirilmesine gerek kalmayabilir.
No-store
No-store, yanıtın önbelleğe kaydedilmemesini isteyen yönergedir. Hassas veya saklanmaması gereken içeriklerde kullanılabilir. Ancak bütün web sitesine gelişigüzel uygulanması, tarayıcı önbelleğinin sağlayabileceği performans avantajlarını ortadan kaldırabilir.
Bu nedenle no-cache ile no-store birbirinin yerine düşünülmemelidir. Birincisi yeniden doğrulamayı, ikincisi ise yanıtın saklanmamasını ifade eder.
ETag ve Last-Modified Nedir?
Tarayıcı önbelleğinin verimli çalışması için yalnızca saklama süresini belirlemek yeterli olmayabilir. Bir dosyanın değişip değişmediğinin anlaşılması da gerekir. ETag ve Last-Modified, bu konuda kullanılan HTTP yanıt başlıklarıdır.
ETag nasıl çalışır?
ETag, sunucunun bir kaynak için oluşturduğu doğrulama etiketidir. Tarayıcı bir dosyayı indirdiğinde bu etiketi saklayabilir. Daha sonra dosyanın geçerlilik süresi dolduğunda sunucuya yeniden doğrulama isteği gönderebilir.
Sunucu, dosyanın değişmediğini bildirirse tarayıcı mevcut kopyayı kullanmaya devam edebilir. Böylece dosyanın tamamını yeniden indirmek yerine daha küçük bir doğrulama yanıtı alınabilir. Dosya değişmişse güncel sürüm sunulur.
Last-Modified nasıl çalışır?
Last-Modified, kaynağın en son değiştirildiği zamanı bildirir. Tarayıcı bu tarihi saklayarak sonraki isteğinde dosyanın o tarihten sonra değişip değişmediğini sorabilir.
Sunucu dosyanın belirtilen tarihten beri değişmediğini doğrularsa yeniden indirme ihtiyacı ortadan kalkabilir. ETag ile benzer bir amaca hizmet etse de çalışma mantığı farklıdır. ETag bir doğrulama etiketi üzerinden, Last-Modified ise değişiklik zamanı üzerinden değerlendirme yapar.
Google da HTTP önbellekleme mekanizmalarının tarama altyapısı açısından faydalı olabileceğini belirtiyor. Özellikle ETag ve Last-Modified gibi doğrulama başlıkları, değişmeyen kaynakların gereksiz yere yeniden aktarılmasını önlemeye yardımcı olabilir.
Statik Dosyalar İçin Önbellek Süresi Nasıl Belirlenmeli?
Web sitesindeki her dosyaya aynı önbellek süresini vermek doğru bir yaklaşım değildir. Çünkü bir logo dosyası ile sık değiştirilen bir HTML sayfasının güncellenme ihtiyacı aynı değildir. Sağlıklı bir yapı oluşturmak için kaynakları kullanım amaçlarına göre ayırmak gerekir.
CSS ve JavaScript dosyaları: Dosyalar değiştiğinde URL veya sürüm bilgisi de değişiyorsa uzun süreli önbellekleme tercih edilebilir. Böylece eski dosyayı saklayan ziyaretçiler, yeni sürümün farklı adresi üzerinden güncel kaynağı indirebilir.
Görseller: Sık değişmeyen görseller uzun süre önbellekte tutulabilir. Ancak aynı dosya adresi kullanılarak görsel değiştiriliyorsa eski kopyanın görüntülenme ihtimali dikkate alınmalıdır.
Font dosyaları: Sürüm yönetimi doğru yapıldığında uzun süreli önbellekleme için uygun kaynaklardır. Yeni font dosyası farklı bir adresle sunulduğunda güncel sürümün indirilmesi kolaylaşır.
HTML sayfaları: İçerik sıklığına, sayfanın dinamik olup olmadığına ve kullanılan önbellek sistemine göre ayrı değerlendirilmelidir. Her sayfaya bir yıl gibi uzun bir süre vermek, güncellenen içeriklerin ziyaretçilere geç ulaşmasına neden olabilir.
Burada önemli olan tek bir ideal süre belirlemek değil, dosyaların güncellenme sıklığına ve sürüm yönetimine uygun bir politika oluşturmaktır.
WordPress Sitelerinde Tarayıcı Önbelleği Nasıl Etkinleştirilir?
WordPress sitelerinde tarayıcı önbellekleme çoğunlukla hosting sunucusu, önbellek eklentisi veya sunucu yapılandırması üzerinden yönetilir. Kullanılan altyapıya göre ayarların bulunduğu yer değişebilir. Bu nedenle işlem yapmadan önce mevcut sistemin hangi önbellek kurallarını uyguladığını öğrenmek gerekir.
Önbellek eklentisi ayarlarını inceleyin
LiteSpeed Cache, WP Rocket ve benzeri performans eklentileri farklı önbellekleme özellikleri sunabilir. Bazı sistemlerde tarayıcı önbelleği için ayrı bir seçenek bulunurken bazı ayarlar sunucu yapılandırmasıyla birlikte çalışır.
Örneğin bir eklentide tarayıcı önbelleğini etkinleştirmek, sunucuya uygun HTTP başlıkları eklenmesini sağlayabilir. Ancak bu işlemin gerçekten çalışıp çalışmadığı yalnızca ayarın açık olmasına bakılarak anlaşılmaz. Yanıt başlıkları ayrıca kontrol edilmelidir.
Hosting sunucusunun yapılandırmasını kontrol edin
Apache, Nginx ve LiteSpeed gibi sunucu yazılımları önbellek kurallarını farklı yöntemlerle uygulayabilir. Bazı hosting paketlerinde gerekli ayarlar varsayılan olarak etkin gelirken bazılarında ek yapılandırma gerekebilir.
Bu nedenle WordPress eklentisinden yapılan ayarın sunucu tarafından uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir. Özellikle birden fazla önbellek eklentisi veya sunucu kuralı kullanılıyorsa aynı kaynak için çakışan ayarlar oluşturulabilir.
Dosya sürümleme yöntemini kullanın
Tarayıcı önbelleğinin en önemli sorunlarından biri, güncellenen dosyanın eski sürümünün ziyaretçinin cihazında kalabilmesidir. Bunun önüne geçmek için dosya değiştiğinde adresinin veya sürüm bilgisinin de değişmesi sağlanabilir.
Örneğin bir tasarım dosyası güncellendiğinde tarayıcının onu eski dosyayla aynı kaynak olarak değerlendirmemesi gerekir. Dosya sürümleme doğru uygulandığında uzun süreli önbellekleme daha güvenli hale gelir. Ancak CDN veya sunucu yapılandırmasının sorgu parametrelerini önbellek anahtarına dahil edip etmediği de kontrol edilmelidir.
Tarayıcı Önbellekleme Ayarları Nasıl Test Edilir?
Önbellekleme ayarlarını yaptıktan sonra bunların gerçekten çalıştığını doğrulamak gerekir. Aksi durumda eklenti ayarlarında etkin görünen bir özellik sunucu tarafında uygulanmıyor olabilir. Test sırasında hem yanıt başlıklarına hem de dosyaların tekrar ziyaretlerde nasıl yüklendiğine bakılmalıdır.
Chrome Geliştirici Araçları ile kontrol
Google Chrome içerisinde Geliştirici Araçları açılarak Network alanına girilebilir. Sayfa yenilendiğinde indirilen dosyalar listelenir. İlgili CSS, JavaScript, görsel veya font dosyasına tıklanarak Response Headers bölümündeki Cache-Control, ETag ve Last-Modified gibi başlıklar incelenebilir.
Bu bilgiler, sunucunun tarayıcıya hangi önbellekleme talimatlarını gönderdiğini gösterir. Özellikle Cache-Control başlığının bulunup bulunmadığı ve max-age değerinin beklenen süreyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir.
İlk ziyaret ve tekrar ziyaret karşılaştırması
Bir sayfanın ilk kez ve daha sonra yeniden açıldığında nasıl davrandığını karşılaştırmak faydalıdır. İlk ziyarette dosyalar indirilirken sonraki ziyaretlerde önbellekten kullanılan kaynaklar görülebilir.
Ancak Chrome Geliştirici Araçları içerisindeki Disable cache seçeneği etkinse tarayıcı önbelleği normal davranışını göstermeyebilir. Bu nedenle test sırasında ilgili seçeneğin durumuna dikkat edilmelidir. Ayrıca gizli pencere kullanmak veya önbelleği temizlemek, ilk ziyaret senaryosunu değerlendirmeye yardımcı olabilir.
PageSpeed Insights raporunu değerlendirin
PageSpeed Insights ve Lighthouse raporlarında statik kaynakların önbellek politikasıyla ilgili uyarılar görülebilir. Bu uyarılar, bazı dosyaların daha uzun süre saklanabilecek şekilde sunulması gerektiğine işaret edebilir.
Ancak rapordaki her uyarı aynı öneme sahip değildir. Öncelikle hangi dosyaların uyarıya neden olduğu, bunların ne kadar büyük olduğu ve gerçekten güncellenme sıklığının ne olduğu değerlendirilmelidir. Sadece test puanını yükseltmek için bütün kaynaklara gelişigüzel uzun süre vermek doğru değildir.
Tarayıcı Önbelleği ile WordPress Sayfa Önbelleği Aynı Şey mi?
Bu iki kavram sıklıkla birbirine karıştırılır. Tarayıcı önbelleği, ziyaretçinin kendi cihazında dosyaların saklanmasıyla ilgilidir. Sayfa önbelleği ise web sitesinin sunucu tarafında sayfa çıktısının saklanmasını ve sonraki isteklerde yeniden kullanılmasını sağlar.
Örneğin WordPress’te bir blog yazısı açıldığında sistem normal şartlarda veritabanından bilgileri alır, tema dosyalarını işler ve HTML çıktısını oluşturur. Sayfa önbelleği etkinse bu işlem sonucunda hazırlanan sayfa belirli koşullarda saklanabilir. Sonraki ziyaretçiye aynı sayfanın yeniden oluşturulması yerine saklanan çıktı sunulabilir.
Tarayıcı önbelleği ise sayfanın kendisini ve sayfada kullanılan uygun kaynakları ziyaretçinin cihazında saklayabilir. İki sistem farklı noktalarda çalışsa da birlikte kullanıldıklarında performans açısından birbirlerini tamamlayabilirler.
CDN önbelleği de bu iki sistemden farklıdır. CDN, içeriğin farklı coğrafi noktalardaki sunucularda saklanarak ziyaretçiye daha yakın bir noktadan sunulmasına yardımcı olabilir. Dolayısıyla tarayıcı önbelleği, sunucu sayfa önbelleği ve CDN önbelleği aynı ayar değildir; her birinin görevini doğru anlamak gerekir.
Tarayıcı Önbelleği Kullanırken Yapılan Yaygın Hatalar
Bütün dosyalara çok uzun süre vermek: Sık değişen dosyaların uzun süre saklanması güncel olmayan içeriklerin görünmesine yol açabilir. Önbellek süresi dosyanın niteliğine göre belirlenmelidir.
No-cache ile no-store ifadelerini karıştırmak: Bu iki yönerge farklı davranışlar oluşturur. No-cache yeniden doğrulama isterken no-store yanıtın saklanmamasını belirtir.
Dosya sürümlemesini ihmal etmek: CSS, JavaScript veya görsel güncellendiğinde aynı adresin kullanılmaya devam edilmesi eski dosyanın gösterilmesine neden olabilir. Sürüm yönetimi bu nedenle önemlidir.
Birden fazla eklentiyi aynı işi yapacak şekilde çalıştırmak: Aynı önbellek başlıklarını farklı eklentilerden veya sunucu kurallarından yönetmek gereksiz karmaşıklık oluşturabilir. Mümkün olduğunca tek bir yönetim noktası tercih edilmelidir.
Önbelleği temizlemeden değişiklikleri değerlendirmek: Web sitesinde yapılan güncellemelerden sonra tarayıcı, CDN veya sunucu önbelleğinde eski dosyalar bulunabilir. Değişikliklerin doğru yansıyıp yansımadığını kontrol etmek için ilgili katmanların önbelleği gerektiğinde temizlenmelidir.
Kişiye özel sayfaları ortak önbelleğe açmak: Üyelik bilgileri, kullanıcıya özel içerikler veya alışveriş sepeti gibi alanlar yanlış yapılandırılmış ortak önbellek kurallarından etkilenebilir. Bu sayfalar için ayrı politikalar oluşturulmalıdır.
Web Siteniz İçin Doğru Önbellek Stratejisini Oluşturun
Tarayıcı önbellekleme, web sitesi performansını iyileştirmek için uygulanabilecek önemli teknik çalışmalardan biridir. Ancak başarılı bir yapılandırma için yalnızca bir eklentide önbellek seçeneğini etkinleştirmek yeterli değildir. Dosyaların türü, güncellenme sıklığı, sürüm yönetimi ve sunucu yanıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Öncelikle web sitesinde hangi kaynakların tekrar tekrar indirildiği belirlenmeli, ardından CSS, JavaScript, görsel ve font dosyaları için uygun politikalar oluşturulmalıdır. HTML sayfaları ve kullanıcıya özel içerikler ise statik dosyalardan ayrı ele alınmalıdır. Yapılan her değişiklikten sonra tarayıcı başlıkları kontrol edilmeli ve farklı cihazlarda test yapılmalıdır.
Unutulmaması gereken nokta, iyi bir önbellek sisteminin ziyaretçiye her zaman eski dosyaları göstermek değil, değişmeyen dosyaları tekrar indirmeden kullanırken güncellenen içerikleri de doğru zamanda sunabilmektir. Bu denge sağlandığında hem ziyaretçilerin veri tüketimi azaltılabilir hem de web sitesinin kaynakları daha verimli kullanılabilir.



